Yatağa bağımlılık, beyin dokusunu besleyen damarlarda tıkanma veya kanamalarda, omuriliğin tümör, iltihap ya da yaralanmalarında ve motor nöron hastalıklarında gelişebilir.  Yatağa bağımlı hasta denildiğinde yemek yeme-içme, banyo, tuvalet, saç bakımı, ağız bakımı, giyinme, hareket etme, kişiler arası ilişki kurma, el becerilerini kullanma gibi günlük yaşam aktivitelerini karşılamayan hasta düşünülmelidir.

Yatalak hasta bakımı tıbbi bilgi ve deneyimin yanında özen ve süreklilik gerektiren ciddi bir iştir. Hastanın bakımı, temizlik ihtiyaçlarının karşılanmasını, bası yaralarının oluşmasının engellenmesini, akciğerlerinin güçlendirilmesini, ağız-diş-göz bakımının yapılmasını, cilt ve perine bakımının yapılmasını, beslenmesinin düzenlenmesini, dışkılamasının kontrol edilmesini, mesane bakımını, fiziksel egzersiz yaptırılmasını, pıhtı ve enfeksiyonların engellenmesini ve psikolojik destek sunulmasını içerir.

 

Yatalak hastalarda yatak yaralarının önlenmesi için neler yapılmalıdır?

Yatalak hastaların ciltlerinde, hasta uzun süre hareket etmediği için, bir süre sonra bası yarası olarak da adlandırılan yaralar oluşabilir. Vücut ağırlığının verdiği basınçtan dolayı kalça, leğen kemiği, omuz, sırt ve dirsek gibi kemikli ve yatakla sürekli temas eden bölgelerde oluşabilen yatak yaralarını önlemek için yapılabilecekleri şöyle sıralayabiliriz.

  • Hastanın yatak içerisindeki pozisyonu 2 saatte bir değiştirilmelidir. Hastanın aynı pozisyonda yatmamasına özen gösterilmeli ve tekerlekli sandalye üzerinde veya yardım ile hareket etme ihtimali varsa yataktan kalkmasına yardımcı olunmalıdır.
  • Yattığı çarşafın kuru, kırışıksız ve gergin olmasına dikkat edilmelidir.
  • Hastanın kullandığı çamaşırların ıslak olmamasına ve teri emen malzemelerden üretilmiş olmasına dikkat edilmelidir.
  • Hastanın vücudunda kızarık bölgeler varsa, bu yerlere cilt pH ve nemini dengeleyici kremler sürülmelidir.
  • Tahriş olmuş alanlara uygun kremlerle masaj yapılmalı ya da uygun yara bakım ürünleriyle tahriş engellenmelidir.
  • Hastaların derisine kesinlikle pudra, alkol veya kolonya sürülmemeli, bunlarla masaj yapılmamalıdır
  • Hastanın idrar ya da dışkı kaçırma problemi varsa, altının mutlaka kuru kalması sağlanmalıdır.
  • Hasta yeterince sıvı almalı, doğru bir şekilde beslenmelidir.
  • Mümkünse hastanın, içerisindeki hava dolaşımı sayesinde vücut ile sürekli teması önleyen havalı yatak üzerinde yatması sağlanmalıdır.

 

Yatalak hastaların temizlik ihtiyaçları nasıl karşılanmalıdır?

Eğer yatalak hastalar hareket edebilecek durumdaysa, yardım ile banyo yapabilirler, aksi durumda hastanın temizliği yatarken yapılmalıdır:

  • Hasta yatağından kalkacak gibi değilse, banyo lifleri, sabunlar ve temizleme bezleri ile yatakta temizliği sağlanmalıdır.
  • Hastanın her gün yüzü yıkanmalıdır. Yüzünde ve dudaklarında çatlamalar varsa, kurulandıktan sonra krem sürülmelidir.
  • Hastanın ayak temizliği sadece yıkanma günlerine bırakılmamalıdır. Ayakları yıkandıktan sonra iyice kurulanmalı ve kremle yumuşatılmalıdır.
  • Ayak bakımı da hasta bakım ve temizliğin bir parçasıdır. Hastanın ayaklarında oluşabilecek nasırlar vazelin yardımı ile yumuşatılarak temizlenmelidir.
  • Ayak tırnaklarının fazla uzamamasına dikkat edilmelidir.
  • Ağız bakımı çok önemlidir. Günde 3 kez ağız bakımı yapılmalıdır. Protez diş kullanıyorsa gece çıkartılarak uygun şekilde temizlenmelidir.

 

Yatalak hastalarda nefes egzersizleri neden önemlidir?

Yatalak hastalarda, yatmaya bağlı sırt bölgesinde oluşan solunuma karşı kuvvet, solunum kaslarında kuvvetsizliğe, göğüs kafesinin genişlemesinde azalmaya ve soluk alıp vermede yetersizliğe yol açabilir. Ayrıca, yerçekimi etkisiyle ve öksürmekle çıkarılacak balgamın çıkmaması, akciğerlerin özellikle alt bölgelerinde balgam birikimine neden olur. Bu birikim atılamazsa, oksijen alımı azalacak ve enfeksiyon oluşumu kolaylaşacaktır.  Bu yüzden yatalak hastalarda nefes egzersizleri büyük önem taşımaktadır. Yatalak hastalara nefes egzersizleri yaptırırken odanın havasının temiz olmasına özen gösterilmelidir.

  • Hastaya doğru nefes alma tekniği öğretilmelidir. Doğru nefes alma göğüs yerine diyafram hareketiyle yapılır.
  • Hastanın soluk alırken ağız yerine burundan alması gerektiği gösterilmelidir.
  • Derin nefes alma egzersizi uygulanmalıdır. Derin nefes alma egzersizi, alınan nefesin 3 ile 5 sn. arasında tutulduktan sonra verilmesidir.
  • Hasta sırtüstü yatar pozisyondayken diyafragmatik solunum yaptırılır. Bu solunum yönteminde diyaframın çalışması sağlanır.
  • Üfleme egzersizi ya da büzük dudak solunu olarak adlandırılan burundan soluk alıp ağızdan verme yöntemi uygulanmalıdır. Ağızdan soluk verme süresi, burundan alma süresinden daha uzun olmalıdır.
  • Hastaya nefes egzersizleri yaptırılırken nasıl yapacağı sadece tarif edilmemeli, aynı zamanda yardımcı olan kişi tarafından yapılarak gösterilmelidir.
  • Bilinçli olmayan hastalarda, mümkün olduğunca oturtulmalı ve sıta tapotman uygulanarak sekresyonunu atmasına yardımcı olunmalıdır.

 

Yatalak hastalarda idrar ve dışkılama problemlerini önlemek için neler yapılmalıdır?

Yatağa bağımlı hasta, tuvalete giderek dışkılama ihtiyacını gideremez. Ayrıca devamlı yatmak veya oturmak dışkılama isteğinin azalmasına veya kaybolmasına neden olmaktadır. Bu zorluklarla başa çıkmak ve muhtemel problemleri önlemek için yapılabilecekler şunlardır:

  • Dışkının yumuşatılması ve barsak hareketlerinin hızlandırılması için sabahları ılık su, kuru erik, kayısı, yumuşak ve posalı gıdalar ile lifli mamalar kullanılabilir.
  • Dışkılama sonrası anal (makat) bölge hijyeni ve kullanılan alt bezlerinin ciltte oluşturabileceği yaralanmalara engel olunmalıdır. Kirli alt bezinde bulunan idrar asidi ve ıslaklığın ciltte yara açılımını kolaylaştırması nedeni ile kumaş yüzeyli, cilde hava akışını sağlayan alt bezi kullanılmalıdır.

 

Beslenmesi nasıl olmalıdır?

Beslenme, vücuda ısı ve enerji sağlamak, dokuların yapımı ve yenilenmesini sağlamak, bağışıklık sisteminin sağlıklı çalışmasını sağlamak ve diğer yaşamsal işlevlerin sürdürülebilmesi için zorunludur. Yatalak hastaların daha kaliteli bir yaşam sürmeleri için beslenmelerine dikkat edilmesi gerekir.

  • Yatalak kişiye doktoru tarafından verilmiş olan özel bir beslenme programı varsa ona uygun şekilde beslenmelidir.
  • Yatalak hasta, yatakta olabildiğince dik bir pozisyonda oturmalıdır. Arkasına yastıkla destek yapılmalıdır.
  • Hastaya bakan kişi, yemek yedirirken hastanın onu rahatça görebileceği bir şekilde oturmalıdır.
  • Beslenme saatinden önce hastanın ağız bakımının yapıldığından emin olunmalı, varsa eğer takma dişleri mutlaka takılmalıdır.
  • Gözlük ya da işitme cihazı kullanıyorsa yemek sırasında mutlaka takılmalıdır.
  • Hastanın beslenme esnasında başını istemsiz bir şekilde hareket edebileceği göz önünde bulundurularak çatal ve kaşıkların kontrollü tutulması, hastanın başının arkasında mutlaka bir yastık bulundurulması gerekir.
  • Yutmada ve çiğnemede zorluk çeken hastaların yemekleri püre yapılarak verilmelidir.
  • Hastanın dar kıyafetler giymemesi sağlanmalıdır. Özellikle yemek yerken rahat edeceği kıyafetler giydirilmelidir.
  • Yemek yedikten sonra yarım saat boyunca hasta dik pozisyonda oturtulmalıdır.

 

İlaçlar nasıl verilmelidir?

Hastanın her ne kadar hafızası ve bilinci yerinde olursa olsun, ilaç alımı mutlaka bir başkasının gözetimi altında olmalıdır. İlaçların kullanma talimatlarına uyulmalıdır. İlaç dozunda bir değişim yapılması gerektiği taktirde mutlaka doktoru ile görüşülmelidir. Hastanın yakını tarafından ilaç günlüğü tutulmalı, alınan ilaç, saati ve doz bilgisiyle bu günlüğe kaydedilmelidir.

 

Fiziksel aktivite ve egzersiz nasıl yaptırılmalıdır?

Gündelik yaşam içerisinde kişinin iskelet kaslarını kullanarak yaptığı hareketler fiziksel aktivite olarak adlandırılırken bu fiziksel aktiviteleri belli bir plana göre tekrarlayarak uygulamak egzersiz olarak adlandırılır. Yatalak hastaların en büyük problemleri arasında hareketsizlik yer alır. Bu yüzden hastaların rutin bir şekilde hareket etmesini sağlamak gerekir. Kendi hareket edemiyorsa bir fizyoterapistten yardım alınmalıdır.

Hareketsiz kalan kol ve bacaklarda kas erimesi kaçınılmazdır. Yatan ve hareketsiz hastada hareketsizliğe bağlı eklemlerde katılaşma gelişebilir. Bu ilerleyici süreç eklem hareketinin azalmasına/kaybına, kemik ve eklemlerin kireçlenmesine ve kemik kütlesinin kaybına neden olmaktadır.

Egzersizde moral ve motivasyonun ön planda olması, hastanın fiziksel aktiviteleri zoraki bir şekilde yapmaması önem taşır.  Fiziksel aktivite ve egzersizler sayesinde hastanın kas ve eklemleri çalışacağı için, hastanın ağrılarında da azalma görülebilir.

 

Hasta odası temizliği nasıl yapılmalıdır?

Hasta odasının, sürekli olarak temiz, aydınlık, 18-25 derece ısıda, nemi normal düzeyde (%30 -60), hoşa gitmeyen kokulardan arındırılmış, yüksek ses ve gürültüden uzak tutulması gerekir. Gerek hastanın konforu gerekse enfeksiyonların önlenmesi adına hasta odasının temiz olması büyük önem taşır.

  • Hasta odası düzenli olarak havalandırılmalıdır.
  • Eldivenler takılarak odada bulunan çöpler toplanmalı, atıklar atık kutusuna konmalıdır.
  • Hastanın oturduğu sandalye, yediği yemek masası temizlenmelidir.
  • Odada bulunan bütün eşyaların her gün tozu alınmalıdır.
  • Hastanın temasta olduğu yatak, sandalye gibi yüzeyler, odadaki kapı pencere gibi kuru alanlar, tuvalet bölgesi ve klozet farklı bezlerle temizlenmelidir.

Hastanın psikolojik durumunu iyileştirmek için neler yapılmalıdır?

Yatağa bağımlı olana kadar, hareket edebilen, günlük ihtiyacını kendisi giderebilen bir kişi, aniden veya zamanla gelişen bir hastalık nedeni ile yatalak duruma geldiğinde, yeni durumunu kabullenilebilmesi zaman alabilmekte veya psikolojik destek gerektirebilmektedir. Yeni durumun kabullenilmesi aşamasında, hastalarda negatif tavır, ajitasyon şeklinde taşkınlık vb davranış sorunları görülebilir. Bu bağlamda hasta yakınları ve bakıcıları önemli görevler üstlenmek durumundadır:

  • Mümkün olduğunca hastanın hayatla olan bağını koparmamak
  • Yakınları tarafından sık sık ziyaret edilmesini sağlamak
  • Diğer hastalarla iletişimde bulunmasını sağlamak
  • Hastaya karşılı anlayışlı olmak
  • Hastanın yaşadığı sıkıntılar karşısında empati kurup ona şefkatle yaklaşmak
  • Keyif alabileceği etkinlik ortamları yaratmak
  • Hastalığın bütün süreçlerini onunla paylaşarak bunun yaşamın doğal bir parçası olduğunu anlamasını sağlamak
  • Hastayı cesaretlendirmek ve umutsuzluğa kapılmamasını sağlamak
  • Hastanın karşısında onun durumu için perişan bir tutum sergilememek (bu tutum onun kendini durumdan dolayı suçlu hissetmesini sağlayacaktır)
  • Hastanın mahremiyetine saygı duymak

 

Ne zaman bakımevi alternatifini düşünmeye başlamalısınız?

Bakım veren kişilerin, kendi yaşantılarını sürdürme çabaları ile yatağa bağımlı bireye bakım verme zorunluluklarını birlikte yönetmeye çalışmaları, bakım verenlerin psikolojik durumlarını olumsuz etkileyebilmektedir. Hastanın bakımını üstlenen kişilerde ruhsal sıkıntılar ve bunlara bağlı ortaya çıkan fiziksel hastalıklar görülmektedir. Bakım veren kişinin sorumluluklarını devam ettirmeye zorlandığı ve hastanın bakım ihtiyacının günün 24 saati devam ettiği süreçte, bakımevi alternatifi düşünülmelidir. Hastanıza sunulabilecek kaliteli ve konforlu bakım imkanları için Aileden Biri Huzurevi ve Bakımevi ile iletişime geçebilir, http://abbakimevi.com/bakimevi/ adresini ziyaret edebilirsiniz.

 

Yatalak hastaların bakımevlerinde bakılmasının avantajları nelerdir? Neden tercih edilmelidir?

Uzun dönemli bakım konusunda deneyimli, profesyonel sağlık çalışanları tarafından hastanın ihtiyaçlarına göre oluşturulacak bakım planlarıyla bakım süreci daha konforlu ve etkin hale gelecektir. Aileden Biri Huzurevi ve Bakımevi’nde bulunan 7 gün 24 saat esasıyla çalışan deneyimli sağlık personelleri, ileri seviye medikal ekipmanlar ve her türlü tıbbi sarf malzeme bu bağlamda önemli rol oynamaktadır. Bakımevinde bakım görevlileri, hastaya vücut temizliğinin ve öz bakımının yapılması, yatak içerisinde pozisyon verilmesi, yemek yedirilmesi gibi günlük yaşam aktivitelerinde destek sunarken, hemşireler vital bulgu takibi, lavman, bası yarası kontrolü, beslenme, mide barsak sisteminin sorgulanması gibi işlemlerde yardımcı olurlar. Bakımevinde çalışan fizyoterapist hastaya gerekli fizik tedavi ve mobilizasyon egzersizlerinin yaptırılması görevini üstlenirken, sosyal hizmet uzmanı hastaya psikolojik destek sunar.  Aileden Biri Huzurevi ve Bakımevi ile ilgili daha detaylı bilgi almak istiyorsanız, http://abbakimevi.com/ozel-huzurevi-fiyatlari/ sayfasını ziyaret edebilirsiniz.